నేపాల్ లో, చైనాలోని స్వయంప్రతిపత్త ప్రాంతమైన టిబెట్లో భారీగా నీటి ప్రవాహం పట్టణాలపై విరుచుకుపడటంతో వందలాది మంది మరణించగా, కనీసం 1,400 మంది గల్లంతయ్యారు. తన మార్గంలోని భవనాలు, రహదారులు, ఇతర మౌలిక సదుపాయాలను వరద ధ్వంసం చేస్తూపోయింది. ఈ విపత్తు వల్ల జరిగిన నష్టాన్ని పూర్తిగా అంచనా వేయడానికి కొన్ని వారాలు లేదా నెలలు కూడా పట్టే అవకాశం ఉంది. అయితే, ఇంతటి విపత్తుకు అసలు కారణం ఏమిటి? దీనిపై ముందస్తు హెచ్చరిక ఎందుకు అందలేదు? ఈ ప్రశ్నలు ఇప్పటికే చర్చనీయాంశంగా మారాయి.
నేపాల్ అధికారుల ప్రకారం, ఈ వరదలకు కారణం హిమానీనదం (గ్లేసియర్) కూలిపోవడం కావచ్చు. అంటే పర్వతంపై ఉన్న హిమానీనదం నుంచి భారీ పరిమాణంలో మంచు, రాళ్లు, ఇతర శిథిల పదార్థాలు ఒక్కసారిగా విడిపోయి కిందకు పడిపోవడం. భారత మీడియా సంస్థలకు అధికారులు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, హిమానీనదం నుంచి విడిపోయిన భారీ పదార్థం ఒక హిమ సరస్సులో పడిపోయి, నదీ ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుని ఉండవచ్చు. ఆ తరువాత ఏర్పడిన భారీ నీటి అల, మంచు, రాళ్లు, శిథిలాల మిశ్రమం సమీపంలోని నివాస ప్రాంతాలపై విరుచుకుపడినట్లు భావిస్తున్నారు.
అధికారుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ హిమానీనదం బహుశా సర్క్ (Cirque) గ్లేసియర్ అయి ఉండవచ్చు. అంటే పర్వతాల ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో సహజంగా ఏర్పడిన గిన్నె ఆకారపు లోతైన ప్రాంతంలో ఏర్పడే హిమానీనదం.
హిమానీనదం కూలిపోవడాన్ని కొంతవరకు హిమపాతం (Avalanche)తో పోల్చవచ్చు. అయితే హిమపాతంలో మంచు పర్వత వాలుపై నుంచి కిందకు జారిపడుతుంది. హిమానీనదం కూలినప్పుడు మాత్రం పడిపోయే మంచు, రాళ్లు, ఇతర శిథిలాలను తన వెంట లాక్కుంటూ వేగాన్ని, విధ్వంసక శక్తిని పెంచుకుంటూ దిగువకు దూసుకుపోతుంది. తాజా విపత్తులో కూడా ఇదే జరిగి ఉంటే, పర్వతం నుంచి కిందకు పడే పదార్థం వేగం, ఘర్షణ వల్ల వేడి పెరగడంతో మరింత మంచు కరిగి వరద నీటికి అదనంగా చేరి ఉండవచ్చు.
కెనడాలోని అల్బెర్టాలో ఉన్న కాల్గరీ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త డాన్ షుగర్ మాట్లాడుతూ, కొత్తగా అందుబాటులోకి వచ్చిన ఉపగ్రహ చిత్రాలు “హిమానీనదం మాత్రమే కూలిపోలేదని” సూచిస్తున్నాయని చెప్పారు.
“ఒక పెద్ద రాతి శిథిల ప్రవాహం (భారీ భూకంపం కాదు, పెద్ద స్థాయి భూభాగం/శిల జారిపోవడం) సంభవించినట్లు కనిపిస్తోంది. ఆ రాళ్లతో పాటు హిమానీనదంలోని కొంత భాగం కూడా కిందకు జారిపోయింది” అని ఆయన చెప్పారు. “అది ఎంత పెద్దదో ఇంకా ఖచ్చితంగా తెలియదు. కానీ చాలా పెద్దదని మాత్రం స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.”
ఈ ఘటనకు సంబంధించిన పర్వతం లాంగ్టాంగ్ లిరుంగ్ (Langtang Lirung). ఇది హిమాలయ పర్వత శ్రేణిలో ఉంది. ప్రపంచంలోని అత్యంత ఎత్తైన పర్వతాల్లో 99వ స్థానంలో ఉన్న ఈ పర్వతం, స్థానికంగా “హిమానీనదాల లోయ” (Valley of Glaciers) గా పిలువబడే లాంగ్టాంగ్ లోయలో ఉంది.
లాంగ్టాంగ్ లిరుంగ్ నుంచి విడిపోయిన మంచు, రాళ్లు, ఇతర పదార్థాలు నేపాల్–టిబెట్ సరిహద్దులోని లెండే ఖోలా నదిలో పడిపోయి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. మొత్తం మీద ఈ ఘటన వల్ల 100 కిలోమీటర్లకు (62 మైళ్లు) పైగా దూరంలో ఉన్న నదీ వ్యవస్థలు కూడా ప్రభావితమైనట్లు రాయిటర్స్ తెలిపింది.
ప్రాథమిక భూకంప సమాచారాన్ని పరిశీలించినప్పుడు, హిమానీనదం కూలిపోవడానికి భూకంపం కారణమై ఉండవచ్చని మొదట భావించారు. అయితే అమెరికా భూగర్భ సర్వే (USGS) ప్రకారం, అసలు హిమపాతం/భూస్ఖలనం తానే సుమారు 5.2 తీవ్రత కలిగిన భూకంప తరహా ప్రకంపనను సృష్టించి ఉండవచ్చు.
ఆస్ట్రియాలోని గ్రాజ్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త జాకబ్ స్టైనర్ ఇలా వివరించారు:
“హిమానీనదం కింద ఉన్న శిలా నిర్మాణం విఫలమవడంతో, హిమానీనదపు నాలుక (glacier tongue) దిగువ భాగం తెగిపోయి ఉండవచ్చు. దాంతో హిమానీనదానికి ఆధారం లేకుండా పోయింది. సుమారు 5,100 మీటర్ల ఎత్తు నుంచి 3,000 మీటర్ల వరకు మంచు, రాళ్ల భారీ సముదాయం ఒక్కసారిగా కిందకు పడిపోయింది. అది ఒక నదిని అడ్డుకుంది. ఆ అడ్డంకి ఏర్పడటంతో వెనుక నీరు పేరుకుపోయింది. చివరకు ఆ సహజ ఆనకట్ట తెగిపోవడంతో నిల్వ ఉన్న నీరంతా ఒక్కసారిగా విడుదలై ఈ భారీ వరదకు కారణమైంది.”
బుధవారం ఫ్రాన్స్లోని గ్రెనోబుల్ ఆల్ప్స్ విశ్వవిద్యాలయంలోని ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎర్త్ సైన్స్కు చెందిన భూరూప శాస్త్రవేత్త క్రిస్టెన్ కుక్ Scientific Americanతో మాట్లాడుతూ, ఈ ఘటన పరిమాణం “నిజంగా దిగ్భ్రాంతికరంగా ఉంది” అని అన్నారు. (భూరూప శాస్త్రవేత్త – Geomorphologist అంటే భూమి ఉపరితలంపై ఉన్న రకరకాల ఆకృతులు (కొండలు, లోయలు, మైదానాలు, నదులు వంటివి) ఎలా ఏర్పడ్డాయో, కాలక్రమేణా అవి ఎలా మారుతున్నాయో అధ్యయనం చేసే శాస్త్రవేత్త.)
భూకంప సంబంధిత ప్రాథమిక సమాచారాన్ని విశ్లేషించిన తరువాత, రాళ్లు, మంచు, ఇతర శిథిలాలతో కలిపి వందల మిలియన్ల టన్నుల పదార్థం కూలిపోయి ఉండవచ్చని కుక్ తెలిపారు.
ఇంకా వరద నీరు రావడానికి అవకాశం కూడా ఉందని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు.
“ప్రస్తుతం కూడా హిమానీనదంపై కొంత పదార్థం మిగిలి ఉంది. కొంత దిగువ ప్రాంతాల్లో సరస్సులు కూడా ఉన్నాయి. అందువల్ల ఇది ఇంకా కొనసాగుతున్న పరిస్థితి. మళ్లీ ఇలాంటి ఘటనలు సంభవించే అవకాశం ఉంది” అని స్టైనర్ తెలిపారు.
వాతావరణ మార్పుల పాత్ర ఎంత?
ఈ విపత్తులో వాతావరణ మార్పులు ఖచ్చితంగా ఏ స్థాయిలో పాత్ర పోషించాయో ఇప్పటికీ స్పష్టంగా చెప్పలేము. అయితే ఒక విషయం మాత్రం స్పష్టంగా ఉంది: భూతాపం పెరుగుతున్న కారణంగా భూమిపై ఉన్న హిమానీనదాలు గతం కంటే వేగంగా కరుగుతున్నాయి. ఈ కరుగుదల హిమానీనదాలను మాత్రమే కాకుండా వాటికి ఆధారంగా ఉన్న పర్వత ప్రాంతాలను కూడా అస్థిరపరుస్తోంది.
హిమాలయ ప్రాంతంలో ఈ సమస్య మరింత తీవ్రంగా కనిపిస్తోంది.
2023లో ఐక్యరాజ్యసమితి విడుదల చేసిన ఒక నివేదిక ప్రకారం, గత 30 సంవత్సరాల్లో నేపాల్ తన మంచు పరిమాణంలో మూడో వంతును కోల్పోయింది. అంతేకాకుండా, అంతకుముందు పదేళ్లతో పోలిస్తే గత దశాబ్దంలో నేపాల్లోని హిమానీనదాలు కరిగే వేగం 65 శాతం పెరిగింది.
“ఒకే ఒక్క ఘటనను నేరుగా వాతావరణ మార్పులకు కారణంగా నిర్ధారించడం కష్టం” అని కుక్ Scientific Americanతో చెప్పారు.
“కానీ హిమాలయాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగుతున్నాయని మనకు తెలుసు. శాశ్వతంగా గడ్డకట్టిన భూమి (Permafrost) కరుగుతోంది. పర్వత ప్రాంతాలు, హిమానీనదాలు క్రమంగా అస్థిరంగా మారుతున్నాయి.”
క్లైమేట్ మార్పులు భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ఘటనలను మరింత తరచుగా జరిగేలా చేస్తాయని షుగర్ మాత్రం చాలా స్పష్టంగా చెబుతున్నారు.
“హిమానీనదాల కరుగుదల, శాశ్వత మంచు (Permafrost) కరగడం, వర్షపాతం మరియు ఉష్ణోగ్రతల నమూనాల్లో మార్పులు — వీటి కలయిక ద్వారా వాతావరణ మార్పులు ఇలాంటి ఘటనలు జరిగే అవకాశాన్ని 100 శాతం పెంచుతాయని చెప్పవచ్చు” అని ఆయన అన్నారు.
అయితే దీనితో పాటు మరో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం కూడా ఉంది. మానవ కార్యకలాపాలు.
“ఇలాంటి ఘటన ఒక మనిషి కూడా నివసించని లోయలో జరిగి ఉంటే, మనం ఇప్పుడు ఈ విపత్తు గురించి ఇంతగా మాట్లాడుకునే పరిస్థితి ఉండేది కాదు” అని షుగర్ చెప్పారు.
“కానీ మానవులు పర్వతాలు, లోయలు, నదీ ప్రాంతాల్లో తమ ఉనికిని విస్తరిస్తున్న కొద్దీ — శాశ్వత నివాసాలే కాకుండా రహదారులు, పైప్లైన్లు, ఇతర మౌలిక సదుపాయాలు, అలాగే సముద్రపు ఇరుకైన లోయల్లో (fjords) ట్యాంకర్లు, క్రూయిజ్ నౌకల రాకపోకలు వంటి కార్యకలాపాలు పెరుగుతున్న కొద్దీ — ఇలాంటి ప్రకృతి విపత్తులు సంభవించినప్పుడు వాటి విధ్వంసక తీవ్రత కూడా పెరుగుతుంది.”
సారాంశం
ఈ నేపాల్ విపత్తు వెనుక ఒకే ఒక కారణం ఉందని చెప్పడం తొందరపాటు. ప్రాథమిక ఆధారాల ప్రకారం, పర్వతంలోని శిలా నిర్మాణం కూలిపోవడం, దానితో పాటు హిమానీనదంలోని భారీ మంచు భాగం కిందకు జారడం, నదికి అడ్డంకి ఏర్పడటం, ఆ సహజ ఆనకట్ట తెగిపోవడం — ఇవన్నీ కలిసి భారీ వరదకు దారితీసినట్లు కనిపిస్తోంది.
అయితే వాతావరణ మార్పులు ఈ ప్రక్రియలకు అనుకూలమైన పరిస్థితులను మరింత పెంచుతున్నాయి. హిమానీనదాలు వేగంగా కరగడం, పర్మాఫ్రాస్ట్ కరిగిపోవడం, పర్వత ప్రాంతాలు అస్థిరం కావడం, వర్షపాతం–ఉష్ణోగ్రతల్లో మార్పులు చోటుచేసుకోవడం వల్ల భవిష్యత్తులో హిమాలయ ప్రాంతంలో ఇలాంటి ఆకస్మిక వరదలు, భూస్ఖలనాలు, హిమానీనద సరస్సుల విస్ఫోటనాలు మరింత ప్రమాదకరంగా మారే అవకాశం ఉంది.
అదే సమయంలో, పర్వత ప్రాంతాల్లో మానవ నివాసాలు, రహదారులు, మౌలిక సదుపాయాలు విస్తరించడం వల్ల ప్రకృతి వైపరీత్యం మానవ విపత్తుగా మారే ప్రమాదం మరింత పెరుగుతోంది.
Scientific American, 27/8/26
