కిటికీ అద్దాల మీద నుంచి జారిపోతున్న నీటి బొట్లను చూస్తుంటే కాలం దానంతట అదే కరిగిపోతున్నట్లుగా అనిపిస్తోంది. బయట సన్నగా, విడవకుండా పడుతున్న వాన. ఈ వర్షానికి ఆవేశం లేదు, కేవలం నిరంతరమైన అలసట మాత్రమే ఉంది. సరిగ్గా నా ఇప్పుడు నా మనసులాగే.
గదిలో మందుల వాసన. ఒకప్పుడు ఈ వాసనలంటే నాకు భయం. కానీ ఇప్పుడు ఇవే నా దైనందిన జీవితంలో భాగమైపోయాయి. నా రెండు కిడ్నీలు పనిచేయడం మానేశాయి. పక్కనే ఉన్న డయాలసిస్ యంత్రం నా రక్తంలోని మలినాలను శుభ్రం చేస్తూ యాంత్రికమైన చప్పుడు చేస్తోంది. కానీ, నా మెదడులోని జ్ఞాపకాలను, నా మనసులో పేరుకుపోయిన అపరాధభావాన్ని, శూన్యాన్ని ఏ యంత్రం శుభ్రం చేయగలదు?
నా మంచం పక్కనే చిన్న స్టూల్ మీద కూర్చుని ఉంది నా మనవరాలు సాహితి. పందొమ్మిదేళ్ల వయసు. దాని కళ్లలో భయం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. నేను ఎక్కడ వదిలేసి వెళ్లిపోతానో అన్న ఆందోళన. దాని చేతిని నా చేతిలోకి తీసుకున్నాను. నా చేతులు చల్లబడిపోయి ఉన్నాయి. సాహితి చేతులు వెచ్చగా ఉన్నాయి. జీవితానికి, మృత్యువుకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం ఆ స్పర్శలో నాకు తెలిసొచ్చింది.
కళ్లు మూసుకుంటే గతం నిశ్శబ్ద చిత్రంలా కదులుతోంది. అందులో అనవసరమైన నాటకీయత లేదు, కేవలం పచ్చి నిజం మాత్రమే ఉంది. నేను బతికిన ఈ ఆరు దశాబ్దాల జీవితంలో నేను కోల్పోయిన మనుషులు, నేను రాజీపడిన క్షణాలు అన్నీ నా కళ్ల ముందు స్పష్టంగా నిలబడుతున్నాయి.
నాకు ముప్పై ఏళ్లు ఉన్నప్పుడు అనుకుంటా,
ఒకసారి అద్దంలో నా మొహం నేను చూసుకుని ఆశ్చర్యపోయాను. నా వయసు ముప్పై ఏళ్లే అయినా, నా కళ్ల కింద నల్లటి వలయాలు, నా చూపులో నిర్లిప్తత నన్ను యాభై ఏళ్ల దానిలా చూపించాయి. ఆ మార్పుకు కారణం ఆదిత్య.
ఆదిత్య నా భర్త. మాది పెద్దలు కుదిర్చిన పెళ్లే అయినా, ఆయన ఆలోచనలు మాత్రం ఈ సమాజపు చట్రానికి చాలా దూరంగా ఉండేవి. పెళ్లి జరిగిన కొత్తలో ఒక రాత్రి ఆయన తన టేబుల్ దగ్గర కూర్చుని ఏదో రాసుకుంటూ ఉన్నాడు. నేను ఆయనకు కాఫీ ఇచ్చి పక్కన నిలబడ్డాను.
“కల్యాణీ…” అన్నాడు కళ్లద్దాలు సరిచేసుకుంటూ.
“చెప్పండి.”
“నా రాతలు అందమైన ప్రేమకథలు కావు. సమాజంలో ఉన్న అసమానతల మీద, ప్రభుత్వాల నిర్లక్ష్యం మీద నేను రాస్తున్నాను. నా ఆలోచనలు వాడికత్తి లాంటివి. ఈ ప్రయాణంలో రేపు ఏం జరుగుతుందో నాకే తెలియదు. ఒక సామాన్యమైన, ప్రశాంతమైన జీవితం నేను నీకు ఇవ్వలేకపోవచ్చు. భయంగా ఉందా?” అని అడిగాడు.
ఆ రోజు నేను ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా, “మీరు నమ్మిన సిద్ధాంతం కోసం మీరు నడుస్తున్నారు. మీ వెనుక నేనుంటాను,” అని చెప్పాను.
ఇప్పుడు వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటే నాకే ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తుంది. ఆ రోజు నేను ఆ మాట నా అజ్ఞానంతో అన్నానా? లేక ఆయన మీద ఉన్న ప్రేమతో అన్నానా? ఆయన ఆశయాలు ఎంత గొప్పవైనా, వాటి వల్ల నా కుటుంబం బలవుతుందని ఆనాడు నేను ఊహించలేకపోయాను. ఒక ఆదర్శవాదికి భార్యగా ఉండటం అంటే, అనుక్షణం అగ్నిపర్వతం అంచున కాపురం చేయడమే అని నాకు క్రమంగా అర్థమైంది.
ఆదిత్య రాతలు ప్రభుత్వానికి కోపం తెప్పించాయి. ఆంతరంగిక భద్రతా చట్టం కింద ఆయన్ని అరెస్ట్ చేసి జైలులో పెట్టారు. అప్పటికి నాకు ముగ్గురు పిల్లలు. నెలకోసారి ములాఖాత్ కోసం పిల్లలను తీసుకుని జైలు బయట గంటల తరబడి నిలబడేదాన్ని. ఎండలో నిలబడినప్పుడు నా కాళ్లు లాగేవి కాదు, నా మనసు మొద్దుబారిపోయేది.
జైలు లోపల ఆదిత్య క్రమంగా మారుతూ వచ్చాడు. ఆయనలో ఒకప్పటి ఆవేశం తగ్గిపోయి, శారీరకమైన నిస్సత్తువ ఆవరించింది.
“కల్యాణీ… తలలో భరించలేనంత నొప్పి వస్తోంది. ఏవో ఆలోచనలు, ఏవో భయాలు. నా మెదడును ఎవరో తొలిచేస్తున్నట్లు ఉంది,” అనేవాడు ఇనుప చువ్వల వెనుక నుంచి నా చేయి పట్టుకుని.
ఆయన, జైలు అధికారులు పెడుతున్న మానసిక క్షోభ గురించి మాట్లాడుతున్నాడని నేను అనుకున్నాను. కానీ అది ఆయన మెదడులో పెరుగుతున్న కణితి అని తెలుసుకోవడానికి చాలా సమయం పట్టింది.
బ్రెయిన్ ట్యూమర్. చట్టం ఆయన్ని వదిలేసినా, ఆ రోగం ఆయన్ని వదల్లేదు.
ఆపరేషన్ థియేటర్ బయట నేను కూర్చున్నప్పుడు నాలో ఏడుపు రాలేదు. ఆదిత్య బతుకుతాడన్న ఆశ ఎప్పుడో చచ్చిపోయింది. ఆదర్శాలు, సిద్ధాంతాలు, సమాజం… ఇవేవీ ఆస్పత్రి బిల్లులు కట్టలేవని, మనిషి ప్రాణాన్ని నిలబెట్టలేవని నాకు కఠినంగా తెలిసొచ్చిన క్షణమది. ముప్పై ఎనిమిదేళ్లకే ఆదిత్య నన్ను వదిలి వెళ్లిపోయాడు.
ఆయన చనిపోయిన రోజు నా బంధువులు చాలామంది ఏడ్చారు. నేను మాత్రం శూన్యంలోకి చూస్తూ ఉండిపోయాను. నాలో బలమైన అంతర్గత సంఘర్షణ. ఆదిత్యను నేను ద్వేషించాలా? లేక ఆయన పోరాటాన్ని గౌరవించాలా? ఒక భర్తగా ఆయన నాకు కన్నీళ్లు మాత్రమే మిగిల్చాడు, కానీ ఒక మనిషిగా ఆయన తన నమ్మకాలకు కట్టుబడి ఉన్నాడు. ఈ రెండు ఆలోచనల మధ్య నా యవ్వనం అంతా నలిగిపోయింది.
ఆదిత్య లేని జీవితం ఒక సుదీర్ఘమైన పోరాటం. పిల్లలను పెంచడం కోసం నేను పడని కష్టం లేదు. నా పెద్ద కూతురు సృజన. నా కష్టాన్నంతా కళ్లారా చూస్తూ పెరిగింది. తండ్రి లేని లోటు దాని ప్రతి మాటలో కనిపించేది. అందుకే అది చాలా త్వరగా మెచ్యూర్ అయిపోయింది.
సృజన పెద్దయ్యాక వరుణ్ ని పరిచయం చేసింది. వరుణ్ ఆదిత్యకి పూర్తి వ్యతిరేకం. ఎంతో సౌమ్యుడు. సాఫ్ట్ వేర్ ఉద్యోగం. పుస్తకాలు చదువుతాడు కానీ, వాటిలో విప్లవాలు వెతకడు. జీవితాన్ని చాలా సింపుల్ గా చూసే రకం.
పెళ్లికి ముందు వరుణ్ నాతో అన్నాడు,
“అత్తయ్యగారు, సృజన జీవితంలో చాలా కష్టాలు చూసిందని నాకు తెలుసు. నేను ఆదిత్య గారిలా గొప్పవాడిని కాకపోవచ్చు. కానీ సృజనని ప్రశాంతంగా ఉంచుతాను. మీరిక బాధ్యతల గురించి ఆలోచించకండి.”
ఆ మాట విన్నప్పుడు నా మనసులో పెద్ద బరువు దిగిపోయినట్లు అనిపించింది. నా జీవితం ఎలాగో ఆందోళనల మధ్య గడిచిపోయింది. కనీసం నా కూతురైనా ఒక సాధారణమైన, ప్రశాంతమైన జీవితం గడుపుతుందని నేను లోలోపల సంతోషించాను. సృజన, వరుణ్ ల పెళ్లి జరిగాక నా ఇంట్లో మళ్లీ చిన్న వెలుగు కనిపించింది. వాళ్ళకు సాహితి పుట్టింది. జీవితం ఒక గాడిలో పడిందని నేను పూర్తిగా నమ్మాను.
కానీ, విధి ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండదు కదా. మనం ప్రశాంతంగా ఉన్నామనుకున్న క్షణంలోనే అది అతి పెద్ద దెబ్బ కొడుతుంది.
అది 1993. వర్షం పడుతున్న సాయంత్రం. సృజన వణుకుతూ, కన్నీళ్లతో ఇంట్లోకి పరిగెత్తుకొచ్చింది.
దాని చేతిలో పసిపిల్ల సాహితి ఉంది. సృజన బట్టల మీద రక్తం మరకలు ఉన్నాయి.
“అమ్మా… వరుణ్ ఇక లేడమ్మా…” అని నా కాళ్ళ దగ్గర పడిపోయి కుమిలి కుమిలి ఏడ్చింది సృజన.
నాకు మొదట ఏమీ అర్థం కాలేదు. “ఏమైందే? యాక్సిడెంట్ ఏమైనా జరిగిందా?” అని అడిగాను ఆందోళనగా.
“కాదమ్మా… ఎన్ కౌంటర్… పోలీసుల కాల్పుల్లో చనిపోయాడు.”
ఆ మాట వినగానే నాలో రక్తం గడ్డకట్టుకుపోయింది. వరుణ్ కి రాజకీయాలతో కానీ, ఉద్యమాలతో కానీ ఎలాంటి సంబంధం లేదు. వాడు కేవలం తన ఫ్రెండ్ కి సహాయం చేయడానికి అక్కడికి వెళ్లాడు. ఆ ఫ్రెండ్ ఒక రాజకీయ నాయకుడికి టార్గెట్ అయ్యాడు.
పోలీసులు వాడిని పట్టుకునే క్రమంలో జరిగిన కాల్పుల్లో, ఏ పాపం ఎరుగని వరుణ్ బలయ్యాడు. తప్పు కాలానిదా? లేక వ్యవస్థదా? ఒక పక్క విప్లవం కోసం ముందుకెళ్లిన ఆదిత్యను వదల్లేదు, ఇంకోపక్క ఏ సంబంధం లేని వరుణ్ ను కూడా ఈ సమాజం వదల్లేదు.
ఆ రోజు నా లోపల ఏదో తెగిపోయింది. ఆదిత్య చనిపోయినప్పుడు నేను ఏడవలేదు, ఎందుకంటే ఆయన ఎంచుకున్న మార్గం అది. కానీ వరుణ్ చావు ఒక అర్థం లేని క్రూరత్వం. సృజన ఆక్రోశం నా గుండెల్ని పిండేసింది.
“అమ్మా… వరుణ్ కి ఎవరితోనూ శత్రుత్వం లేదే… మాకెందుకిలా జరిగింది? నేను ఏం తక్కువ చేశాను?” అని సృజన అడుగుతుంటే నా దగ్గర జవాబు లేదు. నేను దాన్ని దగ్గరకు తీసుకుని, “నేనున్నాను తల్లీ… మీ నాన్నను కోల్పోయినప్పుడు కూడా నేను ఇలాగే ఒంటరినయ్యాను. కానీ నేను బతకలేదా? నువ్వూ బతుకుతావు. సాహితి కోసం మనం బతకాలి,” అని ధైర్యం చెప్పాను.
కానీ నా మాటలు సృజనను చేరలేదు. వరుణ్ మరణం సృజన లోపల బతకాలనే కోరికను పూర్తిగా చంపేసింది. ఒక మనిషి భౌతికంగా బతికి ఉన్నా, మానసికంగా చనిపోవడం నేను సృజనలో చూశాను. అది క్రమంగా అన్నం మానేసింది. నిద్రపోవడం మానేసింది. రాత్రి పగలూ శూన్యంలోకి చూస్తూ కూర్చునేది.
కొన్ని నెలలకే సృజనకు విపరీతమైన దగ్గు మొదలైంది. డాక్టర్ల దగ్గరకు తీసుకువెళితే వాళ్లు చెప్పిన మాట నా ప్రాణాలు తీసింది. లంగ్ క్యాన్సర్. అడ్వాన్స్డ్ స్టేజ్.
సృజనకు క్యాన్సర్ అని తెలిసినప్పుడు నేను దేవుడిని, ఈ సృష్టిని, కాలాన్ని అన్నింటినీ తిట్టుకున్నాను. ఒక తల్లిగా నా బిడ్డను కాపాడుకోలేకపోయానన్న అపరాధభావం నన్ను కుమ్మేసింది. ఆస్పత్రిలో కీమోథెరపీ జరుగుతున్నప్పుడు సృజన జుట్టు రాలిపోతూ ఉంటే, ఒకప్పుడు నేను ఆదిత్యను అలాగే ఆస్పత్రిలో చూసిన క్షణాలు నాకు గుర్తుకొచ్చేవి. కాలం నాతో ఒక క్రూరమైన ఆట ఆడుతోందనిపించింది.
ఒక రాత్రి సృజన నా చెయ్యి పట్టుకుని చాలా నెమ్మదిగా అంది.
“అమ్మా… నాకు తెలుసు నేను ఎక్కువ రోజులు బతకనని. నాకు బతకాలని కూడా లేదు. వరుణ్ లేని జీవితాన్ని నేను ఊహించుకోలేకపోతున్నాను.”
“పిచ్చి మాటలు మాట్లాడకు సృజనా. నువ్వు బతకాలి. నీ కూతురు కోసం, నా కోసం నువ్వు బతకాలి,” అన్నాను కన్నీళ్లు ఆపుకుంటూ.
సృజన ప్రశాంతమైన చిరునవ్వు నవ్వింది. “నువ్వు చాలా స్ట్రాంగ్ అమ్మా. నాన్న లేకపోయినా మమ్మల్ని ఒంటరిగా పెంచావు. కానీ నాలో ఆ బలం లేదు. లోపల ప్రతి క్షణం భయం నన్ను తినేస్తోంది. నా సాహితి బాధ్యత నీదే అమ్మా. దానిని నీలాగే ధైర్యంగా పెంచు.”
ఆ మాటలు అన్న వారం రోజులకే సృజన నా చేతుల్లోనే ప్రాణాలు విడిచింది. ఆ రోజు నా కళ్లలో నీళ్లు ఇంకిపోయాయి. ఏడవడం వల్ల వచ్చే ప్రయోజనం ఏమీ లేదని నాకు స్పష్టంగా అర్థమైపోయింది. నా కూతురిని కాల్చుకుతిన్నది క్యాన్సర్ కాదు, ఈ సమాజం సృష్టించిన భయం, అభద్రత. ఆదిత్య ఆశయాలు మమ్మల్ని కాపాడలేదు. వరుణ్ మంచితనం మమ్మల్ని కాపాడలేదు.
“అమ్మమ్మా…” సాహితి గొంతు విని నేను ఉలిక్కిపడి వర్తమానంలోకి వచ్చాను.
సాహితి నా ముఖంలోకి చూస్తూ, “నొప్పిగా ఉందా అమ్మమ్మా? డాక్టర్ ని పిలవమంటావా?” అని అడిగింది. దాని కళ్లలో అచ్చం సృజన పోలికలు.
నేను నెమ్మదిగా తల అడ్డంగా ఊపాను.
“నొప్పి కాదు సాహితి… కేవలం కొన్ని జ్ఞాపకాలు అంతే.”
నా అంతర్గత సంఘర్షణ అంతా ఇప్పుడు ఒక్కటే ప్రశ్న చుట్టూ తిరుగుతోంది. నా కూతురిని కాపాడుకోలేకపోయాను. కనీసం నా మనవరాలికి నేను ఏమైనా ఇవ్వగలిగానా? ముప్పై ఏళ్లుగా నా గుండెల్లో దాచుకున్న కన్నీళ్లను, విషాదాన్ని సాహితికి తెలియకుండా పెంచాను. ఈ పిల్లకి నేను మంచి జీవితాన్ని ఇవ్వగలిగానా?
డయాలసిస్ యంత్రం చప్పుడు మళ్లీ నా దృష్టిని ఆకర్షించింది. నా కిడ్నీలు పాడైపోయాయని డాక్టర్లు ఎప్పుడో చెప్పారు. నా శరీరం శిథిలమైన ఇల్లు లాంటిది. ఏ క్షణంలో కూలిపోతుందో తెలియదు. కానీ నా మనసు మాత్రం ప్రశాంతతను వెతుక్కుంటోంది.
నేను సాహితి తల నిమిరాను.
“నువ్వేం భయపడకు సాహితి. నేను ఎక్కడికీ వెళ్లను. ఈ మనుషులు, ఈ పరిస్థితులు మనల్ని ఎంత భయపెట్టాలని చూసినా, మనం భయపడకూడదు. మీ తాతయ్య ఆవేశం, మీ నాన్నగారి మంచితనం, మీ అమ్మ సున్నితత్వం… అన్నీ కలిపి నేను నీలో చూస్తున్నాను. నా బలం అంతా నీకు ఇచ్చే వెళతాను.”
సాహితి నా చేతిని తన బుగ్గకు ఆనించుకుని ఏడవడం మొదలుపెట్టింది. నేను దాన్ని ఆపలేదు. ఏడుపు ఒక రకమైన ఉపశమనం. నా జీవితంలో ఆ ఉపశమనం నాకు దొరకలేదు. నేను ఎప్పుడూ బలమైన దానిలా నటించాల్సి వచ్చింది. లోపల ఎంత ఏడుపు ఉన్నా, బయటకు మాత్రం రాయిలా బతకాల్సి వచ్చింది.
వర్షం ఇంకా పడుతూనే ఉంది. బహుశా రేపటికి ఆగిపోవచ్చు. అలాగే నా జీవితపు ప్రయాణం కూడా. ఎన్నో కోల్పోయాను, ఎన్నో భరించాను. కానీ ఇప్పుడెలాంటి రిగ్రెట్స్ లేవు. నాదైన ఒక యుద్ధాన్ని నేను ఒంటరిగానే చేశాను. ఆదిత్య సమాజం కోసం పోరాడితే, నేను నా కుటుంబం కోసం పోరాడాను. ఇద్దరి పోరాటంలోనూ నెత్తురు పారింది, కానీ నా పోరాటంలోనే ఎక్కువ ప్రాణాలు పోయాయి.
అయినా సరే, నేను ఓడిపోలేదు. నా సాహితి కళ్లలో ఉన్న వెలుగు చూస్తుంటే, నేను గెలిచాననే అనిపిస్తోంది. నేను బతికిన ఈ బతుకు, నా అస్తిత్వం సాహితి రూపంలో నిలబడుతుందన్న నమ్మకం నాలో స్థిరపడుతోంది. ఇప్పుడు ఈ మందుల వాసన కూడా నాకు శాంతిని ఇస్తోంది. కళ్లు మూసుకుని ఆ నిశ్శబ్దాన్ని నాలోకి ఆవాహన చేసుకున్నాను.
అదృశ్యంగా ప్రవహిస్తున్న కన్నీటి నది ఇప్పుడు ఆగిపోయింది. దాని స్థానంలో ప్రశాంతమైన సముద్రం కనిపిస్తోంది. అలలు లేని, హోరు లేని అనంతమైన సముద్రం. ఆ సముద్రం తీరంలో సాహితి నిలబడి భవిష్యత్తు వైపు చూస్తోంది. ఆ దృశ్యం చూస్తూ, నేను నెమ్మదిగా, చాలా నెమ్మదిగా నిద్రలోకి జారుకున్నాను. ఇదొక సుదీర్ఘమైన విశ్రాంతి. నాకు నేనుగా ఇచ్చుకుంటున్న విరామం.
