పెద్ద డ్యామ్ల నిర్మాణ అనుభవం లేదు, బీజేపీకి రూ. 60 కోట్లు: భారతదేశపు మొట్టమొదటి నదుల అనుసంధాన డ్యామ్ కాంట్రాక్టును ఒక ఆంధ్ర కంపెనీ ఎలా గెలుచుకుంది
దౌధాన్ డ్యామ్కు వ్యతిరేకంగా ఆదివాసి మహిళలు, ఇతర గ్రామస్థులు నిరసన తెలుపుతున్నారు. కెన్-బెట్వా నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టు తమ జల్, జంగల్, జమీన్ నుండి తమను దూరం చేస్తుందని వారు అంటున్నారు. ఒకవేళ డ్యామ్ నిర్మిస్తే, తమకు న్యాయమైన పునరావాసం, మహిళలకు సమాన పరిహారం, తమ భూమి మార్కెట్ విలువకు నాలుగు రెట్ల వేతనం, అడవులు, నదికి ప్రవేశం కల్పించేలా పునరావాసం కల్పించాలని వారు డిమాండ్ చేస్తున్నారు.
ఆదివాసులు తమ నివాసాల తొలగింపుకు, పులి సంరక్షణ కేంద్రం విధ్వంసానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్న తరుణంలో, భారతదేశపు రూ.44,605 కోట్ల కెన్-బెట్వా ప్రాజెక్టులో భాగంగా, పరిమిత డ్యామ్ నిర్మాణ అనుభవం ఉన్న ఒక ఆంధ్రప్రదేశ్ కు చెందిన కంపెనీ రూ.3,389 కోట్ల దౌధాన్ డ్యామ్ కాంట్రాక్టును ఎలా గెలుచుకుందనే దానిపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. పన్నుల దాడులను ఎదుర్కొన్న సంవత్సరాలలో నాగార్జున కన్స్ట్రక్షన్ కంపెనీ లిమిటెడ్, ఎన్నికల బాండ్ల ద్వారా బీజేపీకి రూ.60 కోట్లు విరాళంగా ఇచ్చింది. ఆ తర్వాత బీజేపీ ప్రాబల్యం ఉన్న రాష్ట్రాల్లో మరిన్ని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులు దక్కాయి.
ఛతర్పూర్ జిల్లా (మధ్యప్రదేశ్): భారతదేశపు మొట్టమొదటి బహుళ బిలియన్ డాలర్ల నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టులో కీలకమైన ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసిన సంస్థ, కాంట్రాక్టును దక్కించుకోవడానికి ముందు అధికారంలో ఉన్న భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ)కి ప్రత్యేకంగా రూ. 60 కోట్లు విరాళంగా ఇచ్చింది.
ఎన్నికల సంఘం డేటా ప్రకారం, హైదరాబాద్ కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న ఆంధ్ర సంస్థ అయిన నాగార్జున కన్స్ట్రక్షన్ కంపెనీ లిమిటెడ్ (ఎన్ సి సి), 2019-2022 మధ్యకాలంలో ఎలక్టోరల్ బాండ్ల ద్వారా ప్రత్యేకంగా బీజేపీకి రూ. 60 కోట్లు విరాళంగా ఇచ్చింది—అక్టోబర్ 2019లో రూ. 20 కోట్లు; అక్టోబర్ 2022లో రూ. 40 కోట్లు.
సమాచారం ప్రకారం , ఎన్సిసి మరే ఇతర రాజకీయ పార్టీకి విరాళం ఇవ్వలేదు .
రూ. 44,605 కోట్ల ఈ ప్రాజెక్టును 2021లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించింది; 2024 డిసెంబర్లో మోదీ ప్రారంభోత్సవం చేసాడు. కెన్ నది నుండి బెట్వా నదికి నీటిని తరలించడం ద్వారా ఇది కరువుప్రాంతమైన బుందేల్ఖండ్ ప్రాంతంతో పాటు మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరప్రదేశ్లలో “సామాజిక-ఆర్థిక శ్రేయస్సును పెంపొందిస్తుందని” ఆయన అన్నారు.
2024 నవంబర్ లో, కేంద్ర జలశక్తి (లేదా జలవనరుల) మంత్రిత్వ శాఖ ఆమోదంతో, కెన్-బెట్వా లింక్ ప్రాజెక్ట్ అథారిటీ, దౌధాన్ డ్యామ్ నిర్మాణానికి గాను ఎన్సిసికి రూ. 3,389 కోట్ల (జిఎస్ టి మినహా) కాంట్రాక్టును అప్పగించింది. ఈ డ్యామ్ నిర్మాణం వల్ల పన్నా టైగర్ రిజర్వ్ లో రెండు నుంచి నాలుగు మిలియన్ల చెట్లు మునిగిపోతాయి; ప్రధానంగా ఆదివాసీలు నివసించే 22 గ్రామాలకు చెందిన వేలాది మంది నిరాశ్రయులవుతారు; వాటిలో 10 గ్రామాలు నీట మునిగిపోతాయి.
ఆనకట్టల నిర్మాణంలో సాపేక్షంగా పరిమిత అనుభవం ఉన్న ఎన్సిసికి అసాధారణంగా పెద్దదైన దావూధాన్ ఆనకట్ట కాంట్రాక్టును ఎందుకు అప్పగించారని ప్రతిపక్ష నాయకులు, మాజీ అధికారులు ప్రశ్నించారు.
విచారణలో ఉన్న కంపెనీలు ఆ తర్వాత ఎలక్టోరల్ బాండ్ల ద్వారా బీజేపీకి విరాళాలు ఇచ్చి, లాభదాయకమైన ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులను పొందాయనే విస్తృతమైన ధోరణిని కూడా వారు ఎత్తి చూపారు. 2018, 2022లలో పన్ను దాడులను ఎదుర్కొన్న ఎన్సిసి కూడా 2019, 2022లలో ఎలక్టోరల్ బాండ్ల ద్వారా బీజేపీకి విరాళాలు ఇచ్చింది.
ఒప్పందాల వెల్లువ
విరాళాల అనంతరం, బీజేపీ పాలిత రాష్ట్రాల్లో ఎన్సీసీ పలు ప్రధాన ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులను దక్కించుకుంది.
2019-20లో, ఎన్సిసికి రూ. 26,572 కోట్ల విలువైన ప్రాజెక్టులు ఉన్నాయి.
2025-26 నాటికి, దాని ఆర్డర్ బుక్ రూ. 83,004 కోట్లకు పెరిగింది—ఆరేళ్లలో ఇది మూడు రెట్లకు పైగా వృద్ధి చెందింది.
2026 జూలై 17న, మధ్యప్రదేశ్ ప్రతిపక్ష నాయకుడు, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సీనియర్ నాయకుడు ఉమాంగ్ సింఘర్, బీజేపీకి ఎన్సీసీ ఇచ్చిన రూ. 60 కోట్ల విరాళానికి డ్యామ్ కాంట్రాక్టుకు సంబంధం ఉందా అని ప్రశ్నిస్తూ ఎలక్టోరల్ బాండ్ ప్రశ్నను లేవనెత్తారు . “ప్రభుత్వం ఎందుకు మౌనంగా ఉంది? విరాళాలు అందుకున్నందుకేనా?” అని ఆయన ప్రశ్నించారు.
ఎన్సిసి భోపాల్లో బిజెపి రాష్ట్ర కార్యాలయాన్ని కూడా నిర్మిస్తోందని రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు జితు పట్వారీ అన్నారు. దీనిని అవినీతి, రాజకీయ అండదండలతో ముడిపెడుతూ, “బిజెపి కోరుకుంటే, ఏ వేదికపైనైనా పత్రాలతో ఈ విషయంపై చర్చించడానికి మేము సిద్ధంగా ఉన్నాము” అని ఆయన అన్నారు .
29 జూన్ 2026న, ఆర్టికల్ 14 వెబ్ సైట్, ఎన్సిసి కంపెనీ సెక్రటరీ, సీనియర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ వైస్ ప్రెసిడెంట్ (లీగల్) అయిన శ్రీనివాస మూర్తికి, ఎన్నికల బాండ్ విరాళాలు, దావూద్ డ్యామ్ టెండర్, డ్యామ్ నిర్మాణంలో తమ పూర్వానుభవం గురించి ఒక వివరణాత్మక ప్రశ్నాపత్రాన్ని ఈమెయిల్ చేసింది. కానీ ఎటువంటి స్పందన రాలేదు.
15 జూలై 2026న, ఆర్టికల్ 14, జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖలోని జలవనరుల శాఖ కార్యదర్శి, ప్రధాన సమాచార అధికారి నుండి, అలాగే జలవనరుల ప్రాజెక్టులను అధ్యయనం చేసి, ప్రణాళికలు రూపొందించే స్వయంప్రతిపత్తి గల సంస్థ అయిన నేషనల్ వాటర్ డెవలప్మెంట్ ఏజెన్సీ డైరెక్టర్ జనరల్, టెక్నికల్ డైరెక్టర్ నుండి ఇమెయిల్ ద్వారా వ్యాఖ్యలను కోరింది.
కానీ ఎటువంటి స్పందన రాలేదు.
అడిగిన ప్రశ్నలు
2017లో ఆర్థిక వ్యవహారాల కార్యదర్శిగా ఆయన పదవీకాలంలోనే ఎలక్టోరల్ బాండ్ల పథకం రూపొందింది. అప్పటి ఆర్థిక కార్యదర్శి సుభాష్ చంద్ర గార్గ్, ఆర్టికల్ 14కు ఇచ్చిన ఒక లిఖితపూర్వక సమాధానంలో, ఎలక్టోరల్ బాండ్ల ద్వారా (లేదా ఇతర ట్రస్ట్ పథకం ద్వారా) ఒక రాజకీయ పార్టీకి ఇచ్చే విరాళానికి, కాంట్రాక్టును కేటాయించడానికి మధ్య ఉన్న సంబంధం “అంత ప్రత్యక్షం కాదని , దీనిపై విచారణ అవసరమని తెలిపారు.
“ఈ పార్టీకి ఏ విధంగానైనా అనుకూలంగా వ్యవహరించారా, ఈ కంపెనీని తప్పుగా అర్హత కల్పించే విధంగా టెండర్ నిబంధనలను నిర్వచించారా, లేదా దానికి అనుకూలంగా పోటీని పరిమితం చేశారా?” అని గార్గ్ అన్నారు. “లేదా, బిడ్ లను మూల్యాంకనం చేయడంలో ఏదైనా పక్షపాతం/చట్టవిరుద్ధత జరిగిందా? దీనిపై వృత్తిపరంగా విచారణ జరపాలి. అలా జరిగిందనడానికి ఆధారాలు ఉంటే, ఎలక్టోరల్ బాండ్ల విరాళం అనే వాస్తవం ఇచ్చిపుచ్చుకునే ధోరణిని నిరూపిస్తుంది.”
ఆర్థిక వ్యవహారాల శాఖ మాజీ కార్యదర్శి , ప్రణాళికా సంఘానికి మాజీ ప్రధాన సలహాదారు (ఇంధనం) అయిన ఇ.ఎ.ఎస్. శర్మ, ఆర్టికల్ 14కు ఇచ్చిన ఒక లిఖితపూర్వక సమాధానంలో ఇలా అన్నారు, “ఇప్పటివరకు ఆనకట్టల నిర్మాణంలో ఎన్సిసి ప్రమేయం చాలావరకు కొన్ని ప్రధాన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల భాగాలను అమలు చేయడానికి మాత్రమే పరిమితమైన వాస్తవాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, దౌధాన్ ఆనకట్ట వంటి ఇంత పెద్ద ప్రాజెక్టును ఆ కంపెనీకి అప్పగించడం ఆశ్చర్యంగా ఉంది…”
లోపభూయిష్టంగా అమలు చేసిన ఒక సొరంగ ప్రాజెక్టు కుప్పకూలడంలో పాలుపంచుకున్న దాత కంపెనీని తేలికగా వదిలేశారని శర్మ అన్నారు. బీజేపీకి ఎన్నికల బాండ్ల రూపంలో రూ. 55 కోట్లు (2019లో 45 కోట్లు, 2022లో 10 కోట్లు) విరాళంగా ఇచ్చిన మరో ఆంధ్ర కంపెనీ అయిన నవయుగ గ్రూప్, ఉత్తరాఖండ్లో నిర్మించిన సొరంగాన్ని గురించి ఆయన ప్రస్తావించారు.
2023 నవంబర్లో నలభై ఒక్క మంది కార్మికులు 17 రోజుల పాటు భూగర్భంలో చిక్కుకుపోయారు.
17 రోజుల పాటు జరిగిన సహాయక చర్యల ఖర్చులను నవయుగ ఇంజనీరింగ్ భరించాల్సి వచ్చింది, రక్షించబడిన ప్రతి కార్మికుడికి రూ. 20 లక్షల ఎక్స్ గ్రేషియాతో పాటు, రెండు నెలల బోనస్ను కూడా చెల్లించింది. ఆ తర్వాత జరిగిన ప్రభుత్వ విచారణ, ఈ లోపాలకు బాధ్యులైన అధికారులను గుర్తించి, వారిపై శిక్షా చర్యలు ప్రారంభించాలని సిఫార్సు చేసింది.
2024 జనవరి నాటికి, సొరంగం కూలిపోయిన ఘటనపైన పోలీసులు కాంట్రాక్టర్పైన కేసు నమోదు చేయలేదు.
సంభావ్య ప్రతిఫలాల గురించి న్యాయ విచారణ జరపాలని పిలుపునిస్తూ, శర్మ ఇలా అన్నారు, “ప్రైవేట్ కంపెనీల నుండి ఎలక్టోరల్ బాండ్ల ద్వారా బీజేపీకి అందిన విరాళాలను పరిశీలిస్తే, ఈడీ/సీబీఐ విచారణలో ఉన్న కంపెనీలు చాలా సందర్భాలలో ఎలక్టోరల్ బాండ్ల ద్వారా విరాళాలు అందించినట్లు లేదా, అనేక సందర్భాల్లో, బీజేపీకి విరాళాలు అందించిన ఆ కంపెనీలకే లాభదాయకమైన కాంట్రాక్టులు కల్పించినట్లు కనిపిస్తోంది.”
మాజీ ప్రధాన సమాచార కమిషనర్ (సీఐసీ) వజహత్ హబీబుల్లా ఇచ్చిన లిఖితపూర్వక సమాధానంలో, “ఎన్నికల బాండ్లను విరాళంగా ఇవ్వడానికి ప్రభుత్వం పెట్టుబడిదారులను ప్రోత్సహించడమే కాకుండా, వారికి అనుకూలంగా వ్యవహరిస్తోందని అన్ని సూచికలు చూపిస్తున్నాయి. ఈ విరాళాలను ఆర్టీఐ చట్ట పరిధిలోకి రాకుండా ఉంచడానికి ప్రభుత్వం చేస్తున్న ప్రయత్నం కంటే దీనికి మంచి సూచిక మరొకటి లేదు” అని తెలిపారు.
పరిమిత ఆనకట్ట నిర్మాణ అనుభవం
2023 ఆగష్టులో జారీ చేసిన 96.7 మీటర్ల దౌధాన్ డ్యామ్ ఇపిసి టెండర్ ప్రకారం, ప్రధాన బిడ్డర్కు గత దశాబ్దంలో జలవనరులు లేదా జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల కోసం డ్యామ్లు లేదా సొరంగాలతో సహా ప్రధాన సివిల్ నిర్మాణాలను నిర్మించడంలో కనీసం రెండు సంవత్సరాల అనుభవం ఉండాలి.
బిడ్డర్లు కనీసం 40 మీటర్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఎత్తు ఉన్న ఒక కాంక్రీట్ డ్యామ్ , కనీసం 35 మీటర్ల ఎత్తు ఉన్న ఒక మట్టి, రాతిపూత లేదా మిశ్రమ డ్యామ్ను కూడా నిర్మించి ఉండాలి.
ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆనకట్ట నిర్మాణం, మట్టి పనులు, కాంక్రీట్ నిర్మాణాలలో నైపుణ్యం అవసరమవుతుందని క్రిసిల్ ఇంటెలిజెన్స్ పేర్కొంది.
అయినప్పటికీ, ఎన్సిసి సొంత వెబ్సైట్, 2024 మౌలిక సదుపాయాల పరిశ్రమ పరిశోధన నివేదిక , 2025 సిఆర్ఐఎస్ఐఎల్ వేదిక కూడా ఎన్సిసి గతంలో నిర్మించిన ఏ స్వతంత్ర ఆనకట్టను గుర్తించలేదు. దాని పోర్ట్ ఫోలియోలో నీటి సరఫరా పథకాలు, నీటిపారుదల పైప్లైన్లు, రోడ్లు, భవనాలు మాత్రమే ఉన్నాయి.
దావూధాన్కు ముందు ఇది పేర్కొన్న ఏకైక డ్యామ్ సంబంధిత పని, ఆంధ్రప్రదేశ్లో ఒక జాయింట్ వెంచర్లో అమలు చేసిన రూ. 366.70 కోట్ల నీటిపారుదల ప్రాజెక్ట్ మాత్రమే—ఆ టెండర్ ప్రకారం, అర్హత కలిగిన ఏ మునుపటి డ్యామ్ ప్రాజెక్ట్ అయినా కనీసం రూ. 700 కోట్ల విలువ కలిగి ఉండాలి.
కెన్-బెట్వా ఒప్పందం జరిగిన దాదాపు ఒక సంవత్సరం తర్వాత, కంపెనీ తదుపరి ప్రధాన ఆనకట్ట సంబంధిత ప్రాజెక్ట్ అయిన బీహార్లోని బర్నార్ రిజర్వాయర్, 2025 సెప్టెంబర్లో వచ్చింది.
నిరసనలు కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో , డ్యామ్ కాంట్రాక్టును ఎలా కేటాయించారనే దానిపైన ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.
విరాళాలు, ఒక ఒప్పందం
2023 ఆగస్టులో టెండర్ పిలిచినప్పుడు, మొదట ఏ కంపెనీ కూడా బిడ్ వేయలేదని 2024 జనవరిలో హిందుస్థాన్ టైమ్స్ నివేదించింది. ఖర్చులు, ఇంజనీరింగ్ సవాళ్లు, పన్నా టైగర్ రిజర్వ్ కోర్ జోన్ లోపల నిర్మాణంపై ఆందోళనల మధ్య, గడువును రెండుసార్లు, మొదట 2024 జనవరికి, ఆపై మార్చికి పొడిగించారు.
మోదీ ప్రభుత్వం 2018లో ఎన్నికల బాండ్లను ప్రవేశపెట్టి, దానిని పారదర్శకత చర్యగా పేర్కొంది.
కానీ ఈ పథకం, బహిరంగ రికార్డు లేకుండా విరాళాలు అందడానికి అనుమతించి, ప్రతిపక్షాల నిధులను అడ్డుకుంది. బాండ్లను జారీ చేసిన స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఎస్బిఐ), ప్రభుత్వానికి అందుబాటులో ఉండే రికార్డులను ఉంచిందని 2024 మార్చిలో రిపోర్టర్స్ కలెక్టివ్ జరిపిన దర్యాప్తులో తేలింది.
2024 ఫిబ్రవరిలో, రాజకీయ పార్టీలకు నిధులు ఎలా సమకూరుతున్నాయో తెలుసుకునే ఓటర్ల రాజ్యాంగ హక్కును ఈ పథకం ఉల్లంఘిస్తోందని, అపరిమిత కార్పొరేట్ విరాళాలు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని పేర్కొంటూ సుప్రీంకోర్టు ఈ పథకాన్ని కొట్టివేసింది. అంతేకాకుండా, ఎన్సిసి ప్రత్యేకంగా బిజెపికి మాత్రమే విరాళం ఇస్తున్నట్లు వెల్లడించిన డేటాను విడుదల చేయాలని ఎస్బిఐని ఆదేశించింది.
పన్ను ఎగవేత ఆరోపణలపైన ఆదాయపు పన్ను శాఖ 2018 మార్చిలో ఎన్సిసి ప్రాంగణంలో సోదాలు నిర్వహించడానికి ముందు, ఆ సంస్థ ఎలక్టోరల్ బాండ్లను కొనుగోలు చేయలేదు . ఏడాదికి పైగా గడిచిన తర్వాత, 2019 అక్టోబర్ లో దాని మొదటి కొనుగోలు జరిగింది—రూ. 20 కోట్లను ప్రత్యేకంగా బిజెపికి విరాళంగా ఇచ్చింది.
అక్టోబర్ 2022లో రూ. 40 కోట్ల రెండవ విరాళం అందింది.
పన్ను ఎగవేత ఆరోపణలపైన 2022 నవంబర్లో ఆదాయపు పన్ను శాఖ తమ ప్రాంగణంలో సోదాలు నిర్వహించిందని ఆ కంపెనీ వెల్లడించింది.
ఎన్నికల బాండ్లు 2024 జనవరి 11 వరకు అమ్మకానికి అందుబాటులో ఉన్నాయి.
రాజకీయ పార్టీలు ఎన్నికల బాండ్ల ద్వారా రూ. 12,769 కోట్లు సమీకరించాయి. ఇందులో బీజేపీ అత్యధిక వాటాగా సుమారు 48 శాతం లేదా రూ. 6,060 కోట్లు పొందింది. తృణమూల్ కాంగ్రెస్ రూ. 1,609 కోట్లు, ఐఎన్సి సుమారు రూ. 1,421 కోట్లు అందుకున్నాయి. ప్రాంతీయ పార్టీలలో, భారత్ రాష్ట్ర సమితి రూ. 1,214 కోట్లు, బిజు జనతా దళ్ రూ. 775 కోట్లు, డిఎంకె రూ. 639 కోట్లు అందుకున్నాయి. ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ రూ. 66 కోట్లు పొందగా, ఏఐఏడిఎంకె కేవలం రూ. 6.05 కోట్లు పొందింది.
తన రెండవ విరాళం ఇచ్చిన దాదాపు రెండు సంవత్సరాల తరువాత, 2024 నవంబర్ 28న, దావూధాన్ డ్యామ్ యొక్క ఇంజనీరింగ్, ప్రొక్యూర్మెంట్ మరియు కన్స్ట్రక్షన్ కాంట్రాక్టుకు తామే విజయవంతమైన బిడ్డర్గా నిలిచామని కెన్-బెట్వా లింక్ ప్రాజెక్ట్ అథారిటీ ఎన్సిసికి తెలియజేసింది .
సంస్థ ఈ ప్రాజెక్టును ఎనిమిదేళ్లలో పూర్తి చేస్తుందని అంచనా .
బీజేపీ రాష్ట్రాల నుంచి ఆదేశాలు
2022 చివరి నెలల్లో, ఎన్సిసి బిజెపికి రూ. 40 కోట్లు విరాళంగా ఇచ్చిన దాదాపు అదే సమయంలో, బిజెపి లేదా దాని మిత్రపక్షాలు పరిపాలిస్తున్న రాష్ట్రాల నుండి ఆ సంస్థ వరుస ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులను దక్కించుకుంది.
2022 అక్టోబర్-డిసెంబర్ నెలల్లో గుజరాత్లో, జలవనరుల అభివృద్ధి సంస్థ లిమిటెడ్ ఆ కంపెనీకి రూ. 707.30 కోట్ల ఎత్తిపోతల నీటిపారుదల ఆర్డర్ను ఇచ్చింది; అదే కాలంలో కర్ణాటకలో, రూ. 334.31 కోట్ల తాగునీటి ప్రాజెక్టును; రూ. 378.62 కోట్ల ప్రసార ప్రాజెక్టును ఇచ్చింది.
2023-24లో, ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ కోసం గోరేగావ్లోని ఫిల్మ్ సిటీ నుండి ములుండ్లోని ఖిండిపాడ వరకు రూ. 6,300 కోట్ల విలువైన జంట సొరంగాలను నిర్మించడానికి ఎన్సిసి, జె కుమార్ ఇన్ఫ్రాప్రాజెక్ట్స్ తో ఒక జాయింట్ వెంచర్ను ఏర్పాటు చేసింది.
ఈ కంపెనీ 2023 అక్టోబర్-డిసెంబర్ నెలల్లో మహారాష్ట్రలో స్మార్ట్ మీటర్ ప్రాజెక్టుల కోసం రూ. 8,398 కోట్ల విలువైన ఆర్డర్లను కూడా దక్కించుకుంది.
2025 జనవరి-మార్చి మధ్య, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంతంలో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, బీహార్లోని ఒక వైద్య కళాశాల; ఆసుపత్రి పునరాభివృద్ధి సహా రూ. 20,831 కోట్ల విలువైన కొత్త ప్రాజెక్టులను ఎన్సిసి గెలుచుకుంది.
2025 జూలైలో, ముంబై మెట్రో లైన్ 6 కోసం ముంబై మెట్రోపాలిటన్ రీజియన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ నుండి రూ. 2,269 కోట్ల ఆర్డర్ను పొందడం ద్వారా, ఈ సంస్థ పట్టణ రవాణా, మెట్రో రైలు రంగంలోకి ప్రవేశించింది.
2025 సెప్టెంబర్లో, బీహార్ జలవనరుల శాఖ జముయి జిల్లాలోని బర్నార్ జలాశయం మరియు ఆనకట్ట నిర్మాణాల కోసం ఆ కంపెనీకి రూ. 2,090 కోట్ల ఆర్డర్ను ఇచ్చింది.
అదే సంవత్సరం, ఎన్సిసి తన ఇటీవలి చరిత్రలో అతిపెద్ద కాంట్రాక్టులలో ఒకటైన సెంట్రల్ కోల్ఫీల్డ్స్ లిమిటెడ్ నుండి రూ. 6,828 కోట్ల మైనింగ్ ఆర్డర్ను, గౌహతి మెడికల్ కాలేజ్- హాస్పిటల్ విస్తరణ కోసం అస్సాం పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్మెంట్ నుండి రూ. 2,062 కోట్ల కాంట్రాక్టును పొందింది.
ఎన్సిసి ఎలా అర్హత పొందింది
టెండర్ పత్రం, “ఏ ఇతర కారణం” చేతనైనా ఏ బిడ్నైనా తిరస్కరించే అధికారాన్ని కెన్ బెట్వా లింక్ ప్రాజెక్ట్ అథారిటీకి కల్పించింది.
విస్తృత భాగస్వామ్యానికి వీలు కల్పించేందుకు, 2019లో ఎన్ హెచ్ పిసి రూపొందించిన పని అనుభవ ప్రమాణాలను సడలించాలని 2023 ఫిబ్రవరిలో సాంకేతిక సలహా కమిటీ సిఫార్సు చేసింది .
2023 మార్చిలో, టెండరింగ్- అమలు ప్రక్రియలపైన చర్చించడానికి ప్రముఖ జలవనరుల కంపెనీలతో ప్రీ-బిడ్ సమావేశాన్ని నిర్వహించింది.
సమావేశానికి ఆహ్వానం అందని ఏకైక తుది బిడ్డర్ ఎన్సిసి మాత్రమే .
11 ఆగస్టు 2023న టెండర్ను తొలిసారిగా తెరిచినప్పుడు, దానికి ఎలాంటి బిడ్లూ రాలేదని సమాచారం.
టెండర్ మూల్యాంకన కమిటీ అర్హత నిబంధనలను మార్చకూడదని నిర్ణయించింది.
2024 జనవరిలో జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ జారీ చేసిన ఆదేశాల మేరకు టెండర్ ప్రక్రియను సమీక్షించగా, చివరకు ఆరు కంపెనీలు బిడ్లు సమర్పించాయి.
2024 జూన్ 19నాటి దైనిక్ భాస్కర్ నివేదిక ప్రకారం, బిడ్డర్లుగా ఎన్సిసి, దిలీప్ బిల్డ్కాన్ (రూ. 3,420 కోట్లు), హెచ్ ఎస్ సి ఎల్-ఆర్ వి ఎన్ ఎల్ జాయింట్ వెంచర్ (రూ. 3,614 కోట్లు), లార్సెన్ & టూబ్రో (రూ. 3,699 కోట్లు), పటేల్ ఇంజనీర్స్-మహాలక్ష్మి ఇన్ఫ్రా జాయింట్ వెంచర్ (మొత్తం పేర్కొనబడలేదు), మేఘా ఇంజనీర్స్-రిత్విక్ ఇన్ఫ్రా జాయింట్ వెంచర్లను గుర్తించారు.
ఆనకట్ట నిర్మాణ అనుభవం లేకపోవడం వల్ల మేఘా ఇంజనీర్స్-రిత్విక్ ఇన్ఫ్రా అనర్హతకు గురైనట్లు సమాచారం, కాగా ఎన్సిసి అత్యల్ప బిడ్డర్గా నిలిచింది .
జల్ శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ గానీ, జాతీయ జల అభివృద్ధి సంస్థ గానీ బిడ్లను ఎలా మూల్యాంకనం చేశారో లేదా ఎన్సిసిని ఎందుకు ఎంపిక చేశారో వెల్లడించలేదు.
వారి వార్షిక నివేదికలు కాంట్రాక్టును ఎన్సిసికి అప్పగించినట్లు మాత్రమే పేర్కొంటాయి.
వివాదాలు & ఆలస్యాలు
2010లో, ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ, 15 నెలల్లో పూర్తి చేయాల్సి ఉన్న ఎయిమ్స్ భోపాల్లో ఒక వైద్య కళాశాల, హాస్టల్ నిర్మాణానికి ఎన్సిసికి రూ. 147.89 కోట్ల కాంట్రాక్టును అప్పగించింది.
అది ఆలస్యం కావడంతో, బాధ్యత మరియు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదాలు తలెత్తాయి.
ఎన్సిసి ” పెంచి చెప్పిన వాదనలు ” చేసిందని ఆరోపిస్తూ, ఆ మంత్రిత్వ శాఖ తరువాత ఎన్సిసికి అనుకూలంగా ఇచ్చిన మధ్యవర్తిత్వ ట్రిబ్యునల్ అవార్డును ఢిల్లీ హైకోర్టులో సవాలు చేసింది.
ప్రధాన మంత్రి స్వస్థ్య సురక్ష యోజనపైన 2018లో కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ జరిపిన పనితీరు ఆడిట్లో, భోపాల్తో సహా నాలుగు కొత్త ఎయిమ్స్ లలోని కాంట్రాక్టర్లు అధిక బిల్లులు, ఒప్పంద ఉల్లంఘనల కారణంగా రూ. 19.62 కోట్ల అదనపు చెల్లింపులు అందుకున్నట్లు తేలింది.
ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టుల విషయంలో ఎన్సిసి కూడా పరిశీలనను ఎదుర్కొంది.
2010లో, తప్పుడు సమాచారం సమర్పించిందనే ఆరోపణలపై మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఆ కంపెనీని బ్లాక్లిస్ట్ చేసింది. అయితే 2016లో మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు ఆ ఉత్తర్వును రద్దు చేసింది.
1999లో అత్యల్ప బిడ్డర్ కానప్పటికీ ఎన్సిసికి రూ. 36.5 కోట్ల హైవే కాంట్రాక్టును అప్పగించడంపై 2011లో కేంద్ర సమాచార కమిషన్, నేషనల్ హైవేస్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా నుండి వివరణ కోరింది.
2013లో, మధ్యప్రదేశ్ బీజేపీ ప్రభుత్వంలో అప్పటి మంత్రిగా ఉన్న నరోత్తమ్ మిశ్రా, భారీ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు అనుమతులు ఇచ్చేందుకు ఎన్సిసి నుండి లంచాలు తీసుకున్నారని ఆదాయపు పన్ను శాఖకు చెందిన ఒక రహస్య నివేదిక పేర్కొందని ఇండియా టుడే నివేదించింది.
మిశ్రాకు, సీనియర్ అధికారులకు ఎన్సిసి “భారీగా లంచాలు” చెల్లించిందని ఆ నివేదిక ఆరోపించింది.
మిశ్రా ఆ ఆరోపణలను ఖండించారు.
ఆ నివేదికకు ఎలాంటి “ప్రత్యక్ష సంబంధం” లేకుండా “అంచనాలు”; “అనుమానాల”పైన ఆధారపడి ఉందని నిర్ధారిస్తూ, ఆదాయపు పన్ను అప్పీలేట్ ట్రిబ్యునల్ నవంబర్ 2014లో అతనికి అనుకూలంగా తీర్పు ఇచ్చింది.
వేలాది మంది నిరాశ్రయులవుతారు
మే 2025లో, ఆర్టికల్ 14 ఇచ్చిన మాట తప్పడం, నష్టపరిహారం, అటవీ చట్టాలను ఉల్లంఘించడం వంటి ఆరోపణలను నివేదించింది.
నిరసనకారులు న్యాయమైన పునరావాసం, జెండర్ సమాన పరిహారం, ఆరోపించబడిన అవకతవకలపైన విచారణ జరపాలని లేదా ప్రాజెక్టును పూర్తిగా రద్దు చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూనే ఉన్నారు.
2026 ఏప్రిల్లో కెన్-బెట్వా నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టుకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన నిరసనలను పోలీసులు అణచివేసిన తర్వాత, ఛతర్పూర్ జిల్లాలో కెన్ ఉపనది అయిన బరానా నది వద్ద గ్రామస్థులు మే, జూలై నెలల్లో నిరసన ప్రదేశానికి తిరిగి వచ్చారు.
జూలై 19న, పోలీసులు తెల్లవారుజామున చేపట్టి చర్యలో ఆ ప్రాంతాన్ని ఖాళీ చేయించి, నిరసన నాయకులతో సహా అనేక మంది ప్రదర్శనకారులను అదుపులోకి తీసుకుని, నిరసనను మరోసారి చెదరగొట్టారు.
నిర్వాసిత్వాన్ని ఎదుర్కొంటున్న ఆదివాసీ తదితర సముదాయాలు కెన్ నదికి ఉపనది అయిన బరానా నది ఒడ్డుకు తిరిగి వచ్చి, ‘ న్యాయ్ దో యా మృత్యు ‘ (న్యాయం లేదా మరణం) అనే నినాదంతో ప్రతీకాత్మక చితిమంటలపై పడుకున్నారు.
కల్లుబాయి
మహిళలు, పిల్లల కోసం పునరావాస ప్యాకేజీలు, నాశనమవుతున్న తమ గ్రామానికి బదులుగా ఒక గ్రామాన్ని ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేస్తూ, మైనారారి గ్రామానికి చెందిన ఆదివాసీ మహిళ కల్లు బాయి, “మాకు న్యాయం జరిగే వరకు ఈ ఆందోళన ఆగదని కెన్ నది మీద ప్రమాణం చేస్తున్నాను” అని అన్నారు.
“లేకపోతే, ప్రభుత్వం తన యంత్రాంగాన్ని తీసుకుని వెళ్లిపోవచ్చు,” అని ఆమె అన్నారు. “మాకు ఎలాంటి ఆనకట్ట వద్దు.”
(రిజ్వాన్ రెహమాన్ ఢిల్లీ కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న ఒక స్వతంత్ర పాత్రికేయుడు. ఈయన గిరిజన వర్గాలు, మానవ హక్కులు మరియు వాతావరణ మార్పులపై కథనాలు రాస్తుంటారు.)
ttps://article-14.com/post/no-big-dam-experience-rs-60-crore-to-bjp-how-an-andhra-company-won-india-s-first-river-linking-dam-contract–6a828201c0baa
- రిజ్వాన్ రెహమాన్. సోమవారం, 17 ఆగస్టు 2026
తెలుగు: పద్మ కొండిపర్తి
